Система Orphus
RTF Print OpenData
Документ Маалым дарек Шилтеме документтер
Редакция:      кыргызча  |  на русском

Описание: Описание: Описание: Описание: Описание: Описание: C:\Users\User\AppData\Local\Temp\CdbDocEditor\382857cd-f945-415e-9535-dc13f505dbf0\document.files\image001.jpg

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ

1996-жылдын 17-июну № 20

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө

(КР 1998-жылдын 7-февралындагы № 12, 1998-жылдын 17-декабрындагы № 151,
1999-жылдын 27-ноябрындагы № 131, 2001-жылдын 30-декабрындагы № 114,
2002-жылдын 5-январындагы № 1, 2002-жылдын 20-мартындагы № 41,
2002-жылдын 16-октябрындагы № 145, 2005-жылдын 13-февралындагы № 32,
2005-жылдын 30-июнундагы № 86, 2005-жылдын 22-июлундагы № 110,
2008-жылдын 20-мартындагы № 32, 2009-жылдын 15-июлундагы № 217,
2011-жылдын 6-октябрындагы № 166, 2012-жылдын 29-октябрындагы № 175,
2014-жылдын 11-январындагы № 3,
2014-жылдын 21-ноябрындагы № 159,
2015-жылдын 3-августундагы № 212, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

Бул Мыйзам Кыргыз Республикасынын граждандарын мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун укуктук, экономикалык жана уюштуруучулук негиздерин аныктайт.

I Бөлүм
Жалпы жоболор

 

1-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу

Мамлекеттик социалдык эмгектик мертинүүнүн же кесиптик дартка чалдыгуунун, майыптыгынын, карыгандыгынын, баккан адамынан айрылгандыгынын жана анын өлүмүнүн натыйжасында камсыздандырылган адамдар өздөрүнүн иштеп тапканын же кирешесин жоготкон учурда жумуш берүүчүлөр менен граждандардын милдеттүү камсыздандыруу салымдарынын эсебинен камсыз кылуунун мамлекет тарабынан гарантияланган түрлөрүнүн системасы болуп эсептелет.

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу милдеттүү болуп саналат.

(КР 2005-жылдын 13-февралындагы № 32, 2005-жылдын 30-июнундагы № 86 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

2-статья. Негизги түшүнүктөр жана аныктамалар

Камсыздандыруучу - граждандарды эмгек келишимдери (контракттар) боюнча жалдаган граждандар, юридикалык жактар (менчигинин түрүнө жана ишинин түрүнө карабастан ишканалар, уюмдар, мекемелер жана башка чарба жүргүзүүчү субъект) жана жеке адамдар, анын ичинде Кыргыз Республикасынын аймагында өзүнүн ишин жүзөгө ашырып жаткан чет өлкөлүк юридикалык жактар жана жеке адамдар ошондой эле эл аралык уюмдар, дипломаттык мекемелер жана өкүлчүлүктөр.

Камсыздоочу - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жагында камсыздандыруу ишин жүзөгө ашырган юридикалык жак.

Камсыздандырылган адам - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу өзүнүн пайдасы үчүн жүзөгө ашырылган жеке адам.

Камсыздандыруу учуру - болгон окуя, анын натыйжасында камсыздоочунун камсыздандырылган адамга камсыздандыруу төлөмүн төлөө же ал тарткан чыгымдарды компенсациялоо милдети келип чыгат.

Пособие - камсыздандыруу учуру келип чыкканда камсыздандырылган адамга мыйзамдарда белгиленген өлчөмдөрдө жана шарттарда төлөнө турган камсыздандыруу төлөмү.

Компенсация - мыйзамдарда белгиленген учурларда камсыздандырылган адамдардын чыгымдарынын ордун толтуруу.

Камсыздандыруу салымы - камсыздандыруучу мамлекеттик социалдык камсыздандыруу үчүн камсыздоочуга төгүп берүүгө милдеттүү болгон акы.

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун субъектилери - камсыздандыруучу, камсыздоочу, камсыздандырылган адам.

Камсыздандыруу салымдарынын тарифи - бардык негиздер боюнча эсептелген эмгек акыга (кирешеге) карата проценттер менен же камсыздандыруучулардын айрым категориялары үчүн туруктуу өлчөмдөрдө белгиленген камсыздандыруу салымынын өлчөмү.

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдарында каттоо - жеке жана юридикалык жактарды мамлекеттик каттоону жүзөгө ашыруучу мамлекеттик органдардын маалыматтарынын негизинде камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр катары мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдарында мамлекеттик социалдык камсыздандыруу субъекттерин эсепке алуу.

Камсыздандыруу стажы - анын ичинде камсыздандырылган адам тарабынан (же ал үчүн) мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча салымдар төлөнүп турган эмгектик жана башка иштин мезгилинин суммардык узактыгы.

Мамлекеттик топтолуучу пенсиялык фонд - максаттуу камсыздандыруу фонду, анда камсыздандыруу эсебинин топтолуучу бөлүгүндө эсепке алынуучу жана камсыздандырылган адамдын пайдасына инвестициялык киреше алуу максатында инвестициялануучу пенсиянын топтолуучу бөлүгүн каржылоого камсыздандыруу төгүмдөрү топтолот.

Инвестициялык киреше - баалуу кагаздар жана банктык депозиттер боюнча дивидендер жана пайыздар (кирешелер), пенсиялык топтолгон каражатты инвестициялоо боюнча операциялардын кирешелеринин башка түрлөрү.

Топтолгон пенсиялык камсыздоо - топтолуулардын системасы, пенсиялык топтолууларды инвестициялоо, жарандардын камсыздандыруу эсебинин топтолуучу бөлүгү боюнча инвестициялык кирешени бөлүштүрүү жана алардын негизинде пенсияларды төлөө.

Пенсиялык активдер - инвестициялоо, камсыздандырылган адамдын пайдасына инвестициялык киреше алуу, топтолгон пенсиялык фонддон пенсиялык төлөмдү камсыздоо жана жүргүзүү үчүн багытталган каражаттар.

Милдеттүү пенсиялык камсыздандыруу тууралуу келишим - камсыздандырылган адамдын пайдасына топтолуучу пенсиялык фонд менен камсыздандырылган адамдын ортосундагы макулдашуу, ага ылайык топтолуучу пенсиялык фонд пенсиялык негиздер келип чыкканда камсыздандырылган адамга пенсиянын топтолуучу бөлүгүн дайындоону жана төлөп берүүнү жүзөгө ашырууга милдеттүү.

Пенсиялык топтоолор - пенсиялык топтоолорго түшкөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн жана аларды инвестициялоодон алынган кирешенин эсебинен түзүлгөн каражаттардын жарандардын жеке камсыздандыруу эсебинин топтолуучу бөлүгүндө эсепке алынган жыйындысы.

Ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталуучу, камсыздандыруу салымдарын жыйноо, камсыздандыруу салымдарын эсептөөнү жана төлөөнү контролдоону жүзөгө ашыруу, ушул Мыйзамдын талаптарына бузгандыгы үчүн жоопкерчиликке тартуу боюнча функцияларга жана ыйгарым укуктарга ээ Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органы.

(КР 1998-жылдын 7-февралындагы № 12, 2009-жылдын 15-июлундагы № 217, 2015-жылдын 3-августундагы № 212, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

3-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун принциптери

Төмөндөгүлөр:

камсыздандырылган адамдарды социалдык жактан коргоонун жалпыга бирдей жана милдеттүү мүнөздө болушу;

камсыздандырылган адамдарды социалдык жактан коргоонун жетишилген деңгээлине мамлекеттик гарантия;

камсыздандырылган адамдардын эмгектик салымдарын, камсыздандыруу учурунун жана башка факторлордун себептерин эске алуу менен аларды социалдык жактан коргоонун дифференциациялык деңгээли;

камсыздандырылган адамдардын жеке жоопкерчилиги, мында алардын өзүнүн социалдык камсыздандырылышын жол-жоболоштурууга жана финансылоого түздөн-түз катышуусу каралат;

коомдук бирикмелердин мамлекеттик социалдык камсыздандыруу системасын контролдоого жана өнүктүрүүгө катышуусу;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун субъектилеринин тең укуктуулугу жана укуктук жактан корголушу мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун негизги принциптери болуп саналат.

 

4-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну жөнгө салуу

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу ушул Мыйзам жана башка ченемдик укуктук актылар тарабынан жөнгө салынат.

(КР 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

 

5-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу менен камтыла турган адамдар

Төмөндөгүлөр:

Эмгектик мамилелерде болгон Кыргыз Республикасынын граждандары (мындан ары - кызматкерлер);

эмгектенүүсүн башка шарттарда жүзөгө ашырган Кыргыз Республикасынын граждандары (жеке ишкерлер жана жеке жактар), камсыздандыруу салымдарын төлөгөн учурда;

граждандыгы жок адамдар жана чет өлкөлүк граждандар - колдонуудагы мыйзамдарда жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде каралган шарттарда Кыргыз Республикасынын граждандары менен бирдей;

Кыргыз Республикасынын чет өлкөлүк уюмдарда, дипломаттык мекемелерде жана өкүлчүлүктөрдө иштеген граждандары;

белгиленген тартипте чет өлкөгө жумушка жиберилген Кыргыз Республикасынын граждандары - Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин негизинде мамлекеттик социалдык камсыздандыруу менен камтылат.

(КР 1998-жылдын 7-февралындагы № 12, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

6-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыз кылуу укугу

Эгерде колдонуудагы мыйзамдарда башкача каралбаса, башка шарттарда эмгектенген кызматкерлердин же граждандардын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыз болуу укугу камсыздандыруу учурунун башталышынан тартып келип чыгат.

Граждандардын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу менен камтылбай турган айрым категориялары (аскер кызматкерлери, жазык-аткаруу тутумунун мекемелери менен органдарынын кызматкерлери улуттук коопсуздук жана ички иштер, жарандык коргонуу жана Мамлекеттик өрткө каршы кызмат органдарынын кызматчылары, жумушсуздар, окуучулар) башка мыйзамдарда белгиленген учурларда пособиелер менен камсыз болууга укуктуу.

(КР 2002-жылдын 20-мартындагы № 41, 2005-жылдын 22-июлундагы № 110 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

7-статья. Камсыздандыруучунун укуктары жана милдеттери

1. Камсыздандыруучу:

камсыздоочудан мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттарынын пайдаланылышы жөнүндө тоскоолдуксуз маалымат алууга;

өзүнүн укуктарын сот аркылуу коргоого укуктуу.

2. Камсыздандыруучу:

белгиленген тартипке ылайык камсыздандырылган адамдарга мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пенсияларды, пособиелерди жана компенсацияларды төлөп берүүгө;

белгиленген мөөнөттөрдө бардык камсыздандырылган адамдар үчүн камсыздандыруу салымдарын төлөп турууга;

кызматкерлердин ден соолугуна таасир тийгизген жагымсыз жагдайларды четтетүү, алардын өндүрүштүк ишинин шарттарын жакшыртуу, өндүрүштүк жаракат алууну жана кесиптик дартка чалдыгууну жокко чыгаруу боюнча зарыл чаралар көрүүгө;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун каражаттары, камсыздандырылган адамдардын укуктарын камсыз кылуу жана камсыздандыруучунун милдеттенмелеринин аткарылышы жөнүндө документтерди жана маалыматтарды камсыздоочуга көрсөтүүгө;

өз компетенциясына кирген маселелер боюнча социалдык камсыздандыруу органдарынын чечимдерин аткарууга;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттарынын эсебин алууга жана камсыздоочуга чыгашалар жөнүндө отчетторду берүүгө милдеттүү.

 

8-статья. Камсыздоочунун укуктары жана милдеттери

1. Камсыздоочу төмөнкү укуктарга ээ:

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу системасын уюштурууга;

жеке топтолуучу пенсиялык камсыз кылуу системасын уюштурууга;

Мамлекеттик топтолуучу пенсиялык фондду уюштурууга жана башкарууга;

пенсиялык активдерди башкаруучу компанияларга ишенимдүү башкарууга которууга;

камсыздандырылган адамдардын камсыздандыруу эсебинин топтолуучу бөлүгү боюнча инвестициялык кирешелерди бөлүштүрүүгө;

пенсияларды, пособиелерди төлөөнү жүзөгө ашырууга;

пенсиянын топтолуучу бөлүгүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык төлөөнү жүзөгө ашырууга;

юридикалык жана жеке жактардан пенсияларды жана пособиелерди дайындоого жана төлөп берүүгө байланышкан документтерди берүүнү талап кылууга;

пенсияларды төлөө боюнча мыйзамдардын табылган бузууларын камсыздандыруучулардан четтетүүнү талап кылууга;

Кыргыз Республикасынын администрациялык жоопкерчилик жөнүндө мыйзамдарына ылайык администрациялык айыптарды салууга;

ушул Мыйзамда белгиленген башка укуктарды жүзөгө ашырууга.

2. Камсыздоочу төмөнкүлөргө милдеттүү:

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын, камсыздандырылган адамдардын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пенсиялар, пособиелер жана компенсациялар менен камсыз кылуу бөлүгүндөгү мыйзам менен корголуучу укуктарын сактоого;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттарын натыйжалуу башкарууну камсыз кылууга;

камсыздандырылган адамдарга пенсияларды жана пособиелерди туура жана өз убагында эсептөөнү жана төлөп берүүнү камсыз кылууга;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча тиешелүү отчетту Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын талаптарына ылайык жогору турган органдарга өз убагында берүүгө;

пенсиялык топтоо каражаттарын түзүү жана инвестициялоо чөйрөсүндө жөнгө салуу, контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга Мамлекеттик топтоо пенсиялык фонддун каражаттары боюнча тиешелүү отчетту өз убагында берүүгө;

камсыздандырылган адамдын арызы боюнча Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте башкаруучу компанияларга же жеке пенсиялык фонддорго же топтолуучу пенсиялык каражаттарды инвестициялоо менен иштеген жана пенсиялык топтоолорду башкарууга укуктуу башка түзүмдөргө камсыздандырылган адамдын пенсиялык активдерин башкаруу үчүн жиберүүгө;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу системасынын финансылык туруктуулугун камсыз кылуучу чараларды жүзөгө ашырууга.

(КР 2015-жылдын 3-августундагы № 212 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

 

81-статья. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын укуктары жана милдеттери

1. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган төмөнкү укуктарга ээ:

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык камсыздандыруучуга карата финансылык санкцияларды колдонууга;

камсыздандыруучулардын (өзгөчө иш режиминдеги ишканаларды, мекемелерди, уюмдарды, ички иштер, прокуратура жана коргоо органдарын, сотторду, банктарды кошуп алганда) камсыздандыруу салымдарын эсептөөгө жана төлөөгө байланышкан эсептерин, акчалай жана бухгалтердик документтерин, кирешелер жөнүндө декларацияларын жана башка документтерин текшерүүгө, операциялар жана эсептеринде, кассаларында акчалай каражаттардын болушу жөнүндө жана текшерүүлөрдө пайда болгон башка маселелер боюнча зарыл болгон маалымкаттарды жана маалыматтарды алууга;

ишканалардын жана граждандардын пайда (киреше) алуу үчүн пайдаланылган, социалдык камсыздандыруу салымдарын төлөө үчүн эсепке алынган кандай гана болбосун өндүрүштүк, кампалык, соода жана башка жайларын (күркөлөрдү, чатырларды, көчөлөрдөгү автотранспорт токтоочу жайларды, соода түйүндөрүн кошуп алганда) тиешелүү эрежелерди сактоо менен иликтеп чыгууга;

текшерүүлөрдү жана экспертизаларды жүргүзүүгө башка уюмдардан, мекемелерден жана ишканалардан контролдоочу органдардын квалификациялуу адистерин тартууга;

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган тартипте мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдарында каттоосунун болгондугун текшерүү боюнча рейддик контролду жүзөгө ашырууга;

камсыздандыруучулардан камсыздандыруу салымдарын төлөө боюнча Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын табылган бузууларын четтетүүнү талап кылууга;

камсыздандыруу салымдарын төлөө боюнча табылган эреже бузууларды четтетүү жөнүндө талаптар аткарылбаган, текшерүүгө жол берилбеген же социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу салымдарын жана төлөөлөрдү эсептөө жана төлөө менен байланышкан документтерди кызмат адамдарына бербеген учурларда камсыздоочунун мекемелердеги, банктардагы жана башка финансы-кредиттик уюмдардагы эсептери боюнча операцияларын токтото турууга;

ушул Мыйзамда жана башка мыйзам актыларында каралган камсыздандыруу салымдары, финансылык жана айыптык санкциялар боюнча милдеттүү төлөмдөрдүн белгиленген мөөнөттө төлөнбөгөн суммаларын камсыздандыруучунун бюджетине төлөтүп алууга, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган тартипте камсыздандыруучулардын мүлкүнөн өндүрүп алууга;

администрациялык укук бузуулар жөнүндө иштерди Кыргыз Республикасынын администрациялык жоопкерчилик жөнүндө мыйзамдарына ылайык кароого;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу салымдарын жыйноого жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте тартууга;

эгерде мажбурлап өндүрүү камсыздандырылуучунун жоюлушуна же банкрот болушуна алып келиши мүмкүн болсо, камсыздандыруу салымдары боюнча мөөнөтү өтүп кеткен карыздары бар жана оор финансылык абалына байланыштуу аны төлөө үчүн мүмкүнчүлүгү жок болгон камсыздандырылуучуларга камсыздандыруу салымдары, үстөктөр, айып акылар жана башка финансылык санкциялары боюнча карыздарын тындыруу мөөнөтүн узартууга (кийинкиге жылдырууга);

камсыздандыруу салымдарын өз убагында же толук төлөбөгөнү үчүн төлөөчүлөргө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте үстөктөрдү жана айып акыларды эсептөөгө.

2. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган төмөнкүлөргө милдеттүү:

өз компетенциясынын чегинде мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына сактоого;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу системасынын финансылык туруктуулугун камсыз кылуучу чараларды жүзөгө ашырууга;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу салымдарынын туура эсептелишин, өз убагында төлөнүшүн жана которулушун контролдоону жүзөгө ашырууга; ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларында каралган финансылык жана башка санкцияларды колдонууга жана өз убагында өндүрүп алууга;

камсыздоочуга Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча отчетту өз убагында берүүгө.

(КР 2015-жылдын 3-августундагы № 212 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

 

9-статья. Камсыздандырылган адамдардын укуктары жана милдеттери

Камсыздандырылган адамдар:

кызматкерлердин жана жумуш берүүчүлөрдүн өкүлчүлүктүү органдары аркылуу социалдык камсыздандыруу системасын өркүндөтүүгө катышууга, камсыздандырылуучудан мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун каражаттарынын толукталышы жөнүндө тоскоолдуксуз маалымат алууга жана алардын чыгымдалышына контролдукту жүзөгө ашырууга;

камсыздандыруучудан пенсияларды жана пособиелерди мөөнөтүндө жана белгиленген өлчөмдөрдө берүүнү талап кылууга;

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пособиелерди өз убагында жана белгиленген өлчөмдөрдө алууга;

өз укуктарын коргоого, анын ичинде сот аркылуу коргоого укуктуу;

милдеттүү пенсиялык камсыздандыруу тууралуу келишим түзүү үчүн топтолуучу пенсиялык фондду тандоого;

топтолуучу пенсиялык фондунун, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталуучу көлөмдө пенсиялык активдерди башкаруу боюнча компаниялардын уюштуруучулары жөнүндө маалымат алууга;

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык өзүнүн пенсиялык топтоолорун мурастоого;

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасынын чегинен сырткары туруктуу жашоого кетип жатканда пенсиялык топтоолорду чыгарып алууга.

2. Камсыздандырылган адамдар:

мамлекеттик социалдык камсыздандырууга мыйзамдарда белгиленген камсыздандыруу салымдарын төлөөгө;

пенсияларды, пособиелерди жана компенсацияларды дайындоо жана төлөө үчүн зарыл болгон так документтерди камсыздандыруучуга өз убагында берүүгө;

пенсияларды жана пособиелерди берүү үчүн белгиленген шарттарды сактоого милдеттүү.

(КР 2009-жылдын 15-июлундагы № 217, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

II Бөлүм
Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыз
кылуунун түрлөрү жана өлчөмдөрү

 

10-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыз кылуунун түрлөрү

Ушул Мыйзамда мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыз кылуунун төмөндөгүдөй түрлөрү:

пенсия менен камсыз кылуу;

каада-салттык (көмүүгө) пособие;

милдеттүү медициналык камсыздандырууга кеткен чыгымдарды компенсациялоо белгиленет;

камсыздандырылган адамдардын жана алардын багуусунда турган үй-бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугун чыңдоо боюнча иш-чараларды каржылоо.

(КР 2005-жылдын 13-февралындагы № 32, 2005-жылдын 30-июнундагы № 86, 2011-жылдын 6-октябрындагы № 166 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

11-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыз кылууну дайындоонун жана төлөөнүн тартиби, өлчөмдөрү жана шарттары

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыз кылууну дайындоонун жана төлөөнүн тартиби, өлчөмдөрү жана шарттары колдонуудагы мыйзамдарга ылайык белгиленет.

 

12-статья. Пенсия менен камсыз кылуу

Пенсия менен камсыз кылуу "Мамлекеттик пенсиялык социалдык камсыздандыруу жөнүндө" жана "Аскер кызматкерлерин пенсия менен камсыз кылуу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана башка ченемдик укуктук актыларга ылайык жүзөгө ашырылат.

(КР 1998-жылдын 7-февралындагы № 12, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

13-статья. Эмгекке убактылуу жараксыздык боюнча пособие

(КР 2005-жылдын 30-июнундагы № 86 Мыйзамына ылайык күчүн жоготкон)

14-статья. Кош бойлуулук жана төрөт боюнча пособие

(КР 2005-жылдын 30-июнундагы № 86 Мыйзамына ылайык күчүн жоготкон)

 

15-статья. Каада-салттык (көмүүгө) пособие

Каада-салттык (көмүүгө) пособие камсыздандыруучу тарабынан камсыздандырылган адам өлгөн учурда же болбосо анын багуусунда болгон үй-бүлө мүчөсү өлгөн учурда берилет.

Камсыздандырылбаган граждандарды жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн көмүүгө пособие төлөө социалдык жактан коргоо органдары тарабынан жергиликтүү бюджеттердин эсебинен жүргүзүлөт.

16-статья. Жумушсуздук боюнча пособие

(КР 2005-жылдын 13-февралындагы № 32 Мыйзамына ылайык алып салынган)

 

17-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча компенсациялар

"Кыргыз Республикасынын граждандарын медициналык камсыздандыруу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына жана башка ченемдик укуктук актыларга ылайык камсыздандырылган адамдардын жана алардын багуусунда турган үй-бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугун чыңдоого байланышкан, ошондой эле ден соолук кассаларынын чыгымдары мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун каражаттарынын эсебинен компенсацияланат.

Бул максаттарга жөнөтүлүүчү каражаттардын көлөмү жана аларды пайдалануунун тартиби Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталат.

(КР 2005-жылдын 30-июнундагы № 86, 2011-жылдын 6-октябрындагы № 166, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

III Бөлүм
Пособиелерди жана компенсацияларды дайындоонун
 жана төлөөнүн жалпы шарттары

 

18-статья. Пособиелерди жана компенсацияларды дайындоо жана төлөө

1. Эмгектик мамилелерде болгон камсыздандырылган адамдарга мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пособиелер жана компенсациялар камсыздандыруучу тарабынан иштеген же жашаган жери боюнча дайындалат жана төлөнөт. Ишкана жоюлган же камсыздандыруучу алмаштырылган учурда пособиелер анын укуктук жолун жолдоочусу тарабынан, ал эми укуктук жолун жолдоочу жок болгон учурда - камсыздандыруучуну каттаган социалдык камсыздандыруунун аткаруучу органы (камсыздоочу) тарабынан дайындалат жана төлөнөт.

Башка шарттарда эмгектенген камсыздандырылган адамдарга пособиелер жана компенсациялар камсыздандыруучуну каттаган социалдык камсыздандыруунун аткаруучу органы (камсыздоочу) тарабынан дайындалат жана төлөнөт.

2. Иштебеген камсыздандырылган адамдарга (пенсионерлерге) пособиелер жана компенсациялар алар жашаган жердеги социалдык камсыздандыруунун аткаруучу органы тарабынан дайындалат жана төлөнөт.

3. Аталган адамдарды пособиелер жана компенсациялар менен камсыз кылуу жагындагы мамилелер алар менен камсыздоочунун ортосунда түзүлгөн келишим тарабынан жөнгө салынат.

4. Эгерде пособие дайындоо жөнүндө камсыздандыруу учуру бүткөн күндөн тартып 6 айдан кечиктирбестен кайрылуу жасалса, пособие дайындалат жана төлөнөт.

Камсыздандырылган адамдардын өлгөн күнүнө карата талап кылынбаган пособие аны менен чогуу жашаган үй-бүлө мүчөлөрүнө же өлгөн адамдын багуусунда болгон адамга төлөнөт.

Алынбай калган пособие мурасталуучу мүлккө киргизилбейт.

(КР 2005-жылдын 13-февралындагы № 32 Мыйзамынын редакцияcына ылайык)

 

19-статья. Пособиелердин ашык төлөнгөн суммаларын кармап калуу

Эгерде ашык төлөө ката эсептөөнүн же пособие алуучунун кыянаттык кылгандыгынын (жалган документтер, оңдоолор) натыйжасында келип чыкса, пособиелердин ашык төлөнгөн суммасы аны алуучудан кармалат.

Ката эсептөөнүн натыйжасында ашык төлөө боюнча доонун эскириш мөөнөтү пособие дайындалган күндөн тартып үч айга барабар болот, ашык төлөө кыянаттыктын натыйжасында келип чыккан учурда бул мөөнөт чектелбейт.

Пособиелердин ашык төлөнгөн суммалары аны алуучудан пособиелерди кийинки төлөөдө же иштен тапканынан (кирешесинен) талашсыз тартипте кармалат.

 

20-статья. Пособиелер менен камсыз кылуу маселелери боюнча талаштарды чечүү

Камсыздандырылган адамдар менен камсыздандыруучунун ортосундагы мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пособиелер менен камсыз кылуу маселелери жагындагы талаштар ушул Мыйзамдын 29-статьясына ылайык комиссия же социалдык камсыздандыруу боюнча полномочие берилген адам тарабынан тараптардын бири кайрылган учурдан тартып 5 күндүк мөөнөттө каралат. Комиссия же социалдык камсыздандыруу боюнча полномочие берилген адам өз чечимин тараптарга кат жүзүндө билдирет.

Тараптар (бир тарап) комиссиянын же социалдык камсыздандыруу боюнча полномочиелүү адамдын чечими менен макул болбогондо же болбосо алар жок болгон учурда, маселе камсыздандыруучуну каттаган социалдык камсыздандыруунун аткаруучу органы (камсыздоочу) кайрылган учурдан тартып 10 күндүк мөөнөттө каралат. Кабыл алынган чечим тараптарга кат жүзүндө билдирилет. Бул чечим менен макул болбогон учурда талаш сот тартибинде чечилет.

IV Бөлүм
Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну финансылоо

 

21-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пенсиялар, пособиелер жана  компенсациялар менен камсыз кылууга кетүүчү каражаттар

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пенсияларды, пособиелерди жана компенсацияларды төлөп берүү камсыздоочунун каражаттарынын эсебинен жүзөгө ашырылат. Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду (мындан ары - Фонд) камсыздоочу болуп эсептелет.

(2-бөлүк КР 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

(3өлүк КР 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

Камсыздандыруу салымдарынын тарифтеринин өлчөмдөрү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн көрсөтүүсү боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан белгиленет.

(КР 2009-жылдын 15-июлундагы № 217 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

 

22-статья. Камсыздандыруу салымдарын төлөөчүлөрдүн милдеттери

1. Камсыздандыруучулар жана камсыздандырылган адамдар Фондго камсыздандыруу салымдарын төлөөчүлөр болуп эсептелет.

Фондго камсыздандыруу салымдарын төлөө аны төлөөчүлөрдүн бардык категориялары үчүн милдеттүү болуп эсептелет.

2. (КР 2012-жылдын 29-октябрындагы № 175 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

3. Камсыздандыруу салымдарын төлөөчүлөр социалдык камсыздандыруу органдарына Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган тартипте жана мөөнөттөрдө камсыздандырылган адамдар, алардын камсыздандыруу номери, стажы, эсептелген эмгек акысы (кирешеси), Фондго төлөнгөн камсыздандыруу салымдары жөнүндө маалыматтарды жана жеке эсепке алуу үчүн зарыл болгон башка маалыматтарды, ошондой эле эсептешүү ведомостун көрсөтүүгө милдеттүү.

Билдирүүлөрдүн эмгек акы жана камсыздандыруу салымдары жөнүндө бөлүгүндөгү маалыматтар кагазда жазылган, ошондой эле электрондук формада документ түрүндө берилиши мүмкүн. Бул учурда берилген документтердин юридикалык күчү электрондук санариптик колтамга же Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген маалыматты коргоонун башка системасы менен ырасталууга тийиш.

Фонд аталган маалыматтарды сактоодо жана пайдаланууда жашырындуулукту камсыз кылат. Аларды башка адамдарга берүүгө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларда жол берилет.

(КР 1998-жылдын 7-февралындагы № 12, 2009-жылдын 15-июлундагы № 217, 2012-жылдын 29-октябрындагы № 175, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

23-статья. Камсыздандыруу салымдарын эсептөө

1. Камсыздандыруу салымдары эмгек акынын (кирешенин) бардык түрлөрүнө, түрткү берүүчү жана компенсациялоочу мүнөздөгү төлөмдөргө (анын ичинде бир жолку сыйлыктарга) ошондой эле подряд, акы төлөп кызмат көрсөтүүлөр, тапшырма келишими боюнча иштер үчүн төлөмдөргө жана аткарылган иш үчүн төлөнгөн автордук гонорарларга карата эсептелет.

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларды эске албаганда камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана кармоо төлөмдөрдүн булактарынан жүргүзүлөт.

2. Камсыздандыруу салымдары эсептелбей турган жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пенсияларды жана пособиелерди эсептөө үчүн эсепке алынбаган эмгек акынын түрлөрүнүн тизмеси Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилет.

3. (КР 2015-жылдын 3-августундагы № 212 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

(КР 1998-жылдын 17-декабрындагы № 151, 1999-жылдын 27-ноябрындагы № 131, 2008-жылдын 20-мартындагы № 32, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

24-статья. Камсыздандыруу салымдарын төлөөнүн тартиби жана мөөнөттөрү

1. Камсыздандыруучулар камсыздандыруу салымдарын (анын ичинде кызматкерлер үчүн) мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдарында катталган жери боюнча Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун эсептешүү эсебине камсыздандыруу салымдары эсептелген айдан кийинки айдын 15инен кечиктирбестен ай сайын төлөшөт. Юридикалык жакты түзгөн камсыздандыруучулар 100000 (жүз миң) сомдон ашык суммага эсептелген камсыздандыруу салымдарын юридикалык жактын эсептешүү эсебинен Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун эсептешүү эсебине которуу менен гана төлөшөт.

2. (КР 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

3. Эмгек шарттарына жараша колдонуудагы мыйзамдарга ылайык эмгеги үчүн акы төлөө иштин акыркы натыйжалары боюнча белгиленген камсыздандыруу салымдарын төлөөчүлөр камсыздандыруу салымдарын эмгек акынын эсебине төлөнгөн суммалардан же Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленген чектелген ставкалар түрүндө, жылдын жыйынтыгы боюнча, банк мекемелеринде аталган максаттар үчүн каражаттар иш жүзүндө алынган мөөнөттөрдө биротоло эсептешүү менен төлөшөт.

4. Башкача шарттарда эмгектенген камсыздандыруу салымдарын төлөөчүлөр Кыргыз Республикасынын жеке адамдардан киреше салыгын алуу жөнүндө мыйзамдарында граждандардын ушул категориялары үчүн аныкталган кирешелердин түрлөрүнөн жана анда белгиленген мөөнөттөрдө камсыздандыруу салымдарын төлөшөт.

5. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу салымдарын эсептөө жана төлөө тартиби Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленет.

(КР 2001-жылдын 30-декабрындагы № 114, 2014-жылдын 11-январындагы № 3, 2014-жылдын 21-ноябрындагы № 159 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

241-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдарында каттоо

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдары төмөнкүлөрдү каттоону жүзөгө ашырат:

юридикалык жактарды - жайгашкан жери (юридикалык дареги) боюнча;

юридикалык жактардын өзгөчөлөнгөн бөлүмдөрүн (филиалдарын, өкүлчүлүктөрүн) - ишин жүргүзгөн жери боюнча;

жеке жактарды - жашаган же экономикалык ишин жүргүзгөн жери боюнча.

(КР 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

 

25-статья. Камсыздандыруу салымдарын төлөөнү жана социалдык камсыздандыруу каражаттарын чыгымдоону контролдоо

1. Камсыздандыруу салымдарын эсептөөнү, төлөөнү жана камсыздандырылган адамдардын маалыматтарынын аныктыгын контролдоо ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жүзөгө ашырылат.

2. Социалдык камсыздандыруу каражаттарын чыгымдоону контролдоону Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну башкаруу боюнча байкоочу кеңешинин чечими боюнча камсыздоочу же көз карандысыз аудитордук уюмдар жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык башка органдар жүзөгө ашырат.

(КР 2015-жылдын 3-августундагы № 212 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

 

26-статья. Камсыздандыруу салымдарын туура эсептөө, өз убагында төлөө жана которуу үчүн жоопкерчилик

1. Камсыздандыруучулар жана камсыздандыруу төгүмдөрүн өз алдынча төлөгөн камсыздандырылган адамдар (жеке ишкерлер жана жеке жактар) камсыздандыруу салымдарынын туура эсептелиниши жана өз убагында төлөнүшү жана которулушу, социалдык камсыздандыруу каражаттарынын чыгымдалышы үчүн жоопкерчилик тартышат.

2. Камсыздандыруучуларга жана камсыздандыруу төгүмдөрүн өз алдынча төлөгөн камсыздандырылган адамдарга (жеке ишкерлер жана жеке жактар) мамлекеттик социалдык камсыздандыруу бюджетине төгүмдөрдү жана башка төлөмдөрдү өз убагында же толук төлөбөгөндүгү үчүн төмөнкүдөй учурларда үстөктөр жана айып акылар кошуп эсептелет;

эмгек акынын (кирешенин) суммасы төмөндөтүлгөндө (жашырылганда) - төлөмдөрдүн төмөндөтүлгөн (жашырылган) суммасынын өлчөмүндө айып акы, ал эми жыл ичинде тартип бузуу кайталанганда - эки эселенген өлчөмдө айып акы;

белгиленген мөөнөткө карата эсептешүү ведомостторун календардык жылдын ичинде эки жолудан ашык бербегенде (же кечиктиргенде) - мурдагы отчеттук жылдын ичинде түзүлгөн, кийин кайра эсептелген төлөмдөрдүн суммасынын 25 проценти өлчөмүндө айып акы;

(төртүнчү абзац КР 2012-жылдын 29-октябрындагы № 175 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

камсыздандыруу салымдары боюнча айыптык төлөмдөр - ар-бир өткөн күн үчүн 0,1 процент өлчөмүндө үстөктөр же айып акылар эсептелет. Камсыздандыруу салымдарын өз убагында төлөбөгөндүк үчүн кошуп эсептелген үстөктүн жалпы суммасы камсыздандыруу салымдары боюнча негизги карыздын өлчөмүнүн 100 процентинен ашпоого тийиш. Уюмдар жана мекемелер республикалык бюджеттен "Эмгек акы" жана "Социалдык фондго чегерүүлөр" деген статьялар боюнча өз убагында эмес жана толук эмес финансыланганда камсыздандыруу акыларын өз убагында төлөбөгөндүк үчүн аларга үстөктөр кошуп эсептелбейт.

3. Камсыздандыруу салымдары боюнча карыздар ушул Мыйзамда жана башка мыйзам актыларында белгиленген финансылык жана башка санкциялардын суммалары камсыздоочу тарабынан камсыздандыруучу тарабынан сот тартибинде өндүрүлөт.

(КР 1998-жылдын 17-декабрындагы № 151, 1999-жылдын 27-ноябрындагы № 131, 2002-жылдын 5-январындагы № 1, 2012-жылдын 29-октябрындагы № 175, 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

27-статья. Социалдык камсыздандыруу органдарынын жана социалдык салымдарды төлөөчүлөрдүн банктар жана башка кредиттик мекемелер менен өз ара мамилелери

 

(КР 1999-жылдын 27-ноябрындагы № 131 Мыйзамынын редакциясына ылайык алынып салынган)

V Бөлүм
Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну башкаруу

 

28-статья. Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну башкаруу органдары

1. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу - мамлекеттик контроль астындагы өз алдынча башкарылуучу система.

Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну өз алдынча башкаруу органы социалдык камсыздандыруу системасында өздөрүнүн таламдарын билдиришкен жактын ар биринин (мамлекет, жумуш берүүчүлөр, кесиптик бирликтер, жарандардын пенсия менен камсыз болуу жана саламаттык сактоо жагындагы таламдарын билдиришкен коомдук бирикмелер менен уюмдар) тең укуктуу катышуу принциби боюнча түзүлгөн Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну башкаруу боюнча байкоочу кеңеш болуп эсептелет.

Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну башкаруу боюнча байкоочу кеңеш социалдык камсыздандыруунун макулдашылган саясатын иштеп чыгууну, ошондой эле социалдык камсыздандыруу системасынын катышуучуларынын финансылык жана укуктук аудитин жүзөгө ашырат; ченемдик укуктук базаны даярдоо боюнча ишти координациялайт; мамлекеттик социалдык камсыздандыруу салымдарынын тарифтери жана бюджети боюнча сунуштарды даярдайт.

Системанын Мамлекеттик социалдык камсыздандырууну башкаруу боюнча байкоочу кеңешке кирген катышуучуларынын функциялары мамлекеттик социалдык камсыздандыруудагы алардын ролу менен аныкталат.

2. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу системасынын негизги аткаруучу органы социалдык камсыздандырууну өз алдынча башкаруу принцибинде иштеген жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун финансысын каражаттарды жыйноо жана топтоо, пенсияларды, пособиелерди жана компенсацияларды дайындоо, кайра эсептөө жана төлөө боюнча функциялар менен кошо башкарууну жүзөгө ашырган Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду болуп эсептелет.

Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду өзүнүн ишин ушул Мыйзамга жана башка ченемдик укуктук актыларга ылайык жүзөгө ашырат.

(КР 1998-жылдын 7-февралындагы № 12, 2002-жылдын 16-октябрындагы № 145, 2005-жылдын 13-февралындагы № 322016-жылдын 17-ноябрындагы № 178 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

 

29-статья. Социалдык камсыздандыруу боюнча комиссия

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пособиелерди жана компенсацияларды туура эсептөөгө жана өз убагында төлөөгө контролдукту камсыз кылуу үчүн камсыздандыруу тарабынан жумуш берүүчүнүн кесиптик бирлик комитетинин жана эмгек жамаатынын өкүлдөрүнөн социалдык камсыздандыруу боюнча комиссия түзүлөт же социалдык камсыздандыруу боюнча полномочиелүү адам шайланат.

Комиссия же социалдык камсыздандыруу боюнча ыйгарым укуктуу адам камсыздандырылган адамдар менен камсыздандырылуучулардын ортосундагы талаштарды да карайт.

(КР 2005-жылдын 30-июнундагы № 86 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

 

30-статья. Коомдук контроль

Камсыздандырылган адамдардын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча пособиелер жана компенсациялар менен камсыз болуу укугун ишке ашыруу үчүн коомдук контролдук кесиптик бирлик же болбосо камсыздандырылган адамдар тарабынан өкүлчүлүктүү органдарга атайын полномочие берген адамдар тарабынан жүзөгө ашырылат.

 

31-статья. Бул Мыйзамды күчүнө киргизүүнүн тартиби

1. Бул Мыйзам жарыяланган күндөн тартып колдонууга киргизилсин.

2. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү:

өз чечимдерин ушул Мыйзамга ылайык келтирсин;

ушул Мыйзам тарабынан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн компетенциясына таандык кылынган маселелери боюнча зарыл болгон нормативдик актыларды кабыл алсын. 

 

Кыргыз Республикасынын

           Президенти

 

А.Акаев